Komunikacja bez słów pojawia się już w okresie niemowlęcym: jedno spojrzenie, jeden ruch, westchnienie – wszystko to może mieć znaczenie. Co jednak może zrobić rodzic, gdy dziecko nie mówi, ale wyraźnie daje znać, czego chce – tylko nie za pomocą słów? Co mówi swoimi gestami? I co, jeśli taka sytuacja trwa miesiącami, a nawet latami?
W tym artykule przyjrzymy się, jak dzieci komunikują się za pomocą mowy ciała, jakie ma to znaczenie dla rozwoju mowy i jak możemy im pomóc, by gesty zostały zastąpione słowami.
Mowa ciała jako pierwszy środek komunikacji
Nawet noworodki komunikują się – płaczem, kontaktem wzrokowym, ruchem rąk. Komunikacja niewerbalna to naturalny wstęp do mowy. Dziecko najpierw uczy się wyrażać ciałem, dopiero później słowami.
Typowe gesty we wczesnym dzieciństwie:
• wskazywanie na przedmiot, który chce,
• podnoszenie rąk – sygnał „weź mnie na ręce”,
• potrząsanie głową na „nie”,
• ciągnięcie rodzica za rękę, gdy potrzebuje pomocy.
Wszystko to jest naturalne – ale w pewnym momencie gesty powinny ustąpić miejsca słowom.
Kiedy mowa ciała staje się zbyt dominująca?
Jeśli dziecko w wieku 2,5–3 lat komunikuje się niemal wyłącznie gestami, podczas gdy jego rówieśnicy mówią już pełnymi zdaniami, warto się zastanowić:
• czy ma wystarczająco dużo bodźców językowych w domu,
• czy rozumie to, co słyszy,
• czy szuka kontaktu z innymi,
• czy brakuje tylko słów, czy również chęci komunikacji.
Niektóre dzieci polegają na gestach, ponieważ są szybkie i skuteczne – rodzic i tak zrozumie. Może to jednak zahamować rozwój mowy.
Co może wyrażać mowa ciała?
Nawet bez słów zachowanie dziecka może nam wiele powiedzieć:
• zaufanie – przynosi książkę, bo wie, że ktoś się nią zajmie,
• frustrację – rzuca przedmiotami, krzyczy, bo nie umie się wyrazić,
• potrzebę bliskości – chce być stale przy rodzicu,
• nieśmiałość, lęk – odwraca się, unika kontaktu wzrokowego, chowa się przed obcymi.
Z tych sygnałów rodzic może wywnioskować, na jakim etapie rozwoju emocjonalnego i językowego znajduje się dziecko.
Jak zastąpić gesty słowami?
• Nie zgaduj od razu – zapytaj: „Chcesz piłkę?” – dziecko uczy się, że na słowa się reaguje.
• Mów w jego imieniu prostymi słowami: „Woda”, „Chcesz?”, „Daj mi”.
• Chwal każdą próbę mówienia – nawet jeśli to tylko jeden dźwięk.
• Nie tylko pytaj, ale też opowiadaj – komentuj i opisuj, co robicie.
• Korzystaj z pomocy takich jak KinderSpeech™.
Rola KinderSpeech™ w przejściu od gestów do słów
Zestaw dźwiękowych kart KinderSpeech™ nadaje obrazkom głos, dzięki czemu dziecko:
• nie tylko widzi słowo, ale również je słyszy,
• uczy się łączyć przedmiot z jego nazwą,
• może naśladować usłyszane słowa,
• i jednocześnie dobrze się bawić.
Powstaje w ten sposób pozytywny cykl, w którym gesty są stopniowo zastępowane przez słowa.
Podsumowanie
Mowa ciała to naturalna część komunikacji – ale nie powinna pozostać jedyną formą wyrażania się. Rodzic pomaga najbardziej wtedy, gdy rozpoznaje sygnały, reaguje na nie i delikatnie kieruje dziecko w stronę mowy. KinderSpeech™ może być w tym cennym wsparciem, pomagając przekształcić gesty w słowa, a słowa – w zdania.